Trong thực tiễn triển khai giáo dục dựa trên chuẩn đầu ra, nhiều cơ sở giáo dục hiện nay đang áp dụng cách tiếp cận tách riêng các chuẩn đầu ra theo ba thành phần kiến thức, kỹ năng và thái độ (KSA). Cách làm này có ưu điểm là dễ thiết kế, dễ tổ chức giảng dạy và thuận lợi trong kiểm tra, đánh giá từng phần, đặc biệt phù hợp với các cơ sở giáo dục ở giai đoạn đầu triển khai OBE. Tuy nhiên, hạn chế cốt lõi là làm mất đi tính tích hợp của năng lực, trong khi năng lực thực tế của người học luôn là sự kết hợp đồng thời của kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm. Việc đánh giá tách rời dẫn đến tình trạng người học có thể đạt điểm cao ở từng thành phần nhưng vẫn không chứng minh được khả năng thực hiện công việc một cách hoàn chỉnh trong bối cảnh thực tiễn.
Cụ thể, trong giai đoạn đầu, cơ sở giáo dục có thể tiếp tục áp dụng cách tiếp cận KSA để đảm bảo tính khả thi. Ví dụ, trong học phần “Hệ thống điện mặt trời”, chuẩn đầu ra được thiết kế tách riêng như sau: (i) sinh viên hiểu nguyên lý hoạt động của hệ thống (Knowledge), (ii) sinh viên thực hiện được việc tính toán và lựa chọn thiết bị (Skills), và (iii) sinh viên có ý thức tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường (Attitude). Hoạt động đánh giá tương ứng cũng được tách riêng, bao gồm bài thi lý thuyết để đo kiến thức, bài thực hành hoặc bài tập tính toán để đo kỹ năng, và đánh giá thái độ thông qua nhận xét hoặc điểm chuyên cần. Cách làm này giúp hệ thống vận hành ổn định, giảng viên dễ triển khai và bước đầu hình thành cấu trúc chuẩn đầu ra.
Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng đào tạo và tiệm cận chuẩn quốc tế, cần chuyển sang giai đoạn hai, áp dụng mô hình tích hợp theo hướng Knowledge – Skills – Responsibility (KSR). Khi đó, thay vì tách riêng, chuẩn đầu ra được thiết kế tích hợp, ví dụ: “Sinh viên có khả năng thiết kế hệ thống điện mặt trời cho một hộ gia đình cụ thể, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, tối ưu chi phí và giảm thiểu tác động môi trường.” Hoạt động đánh giá không còn tách rời mà được thực hiện thông qua một nhiệm vụ xác thực (authentic assessment), chẳng hạn như dự án thiết kế hệ thống thực tế. Trong dự án này, kiến thức được đánh giá qua việc lựa chọn giải pháp kỹ thuật, kỹ năng được thể hiện qua bản thiết kế và tính toán, còn trách nhiệm được đo lường thông qua việc phân tích hiệu quả kinh tế và tác động môi trường. Việc đánh giá được thực hiện bằng rubric rõ ràng, cho phép đo lường đồng thời cả ba thành phần.
Đặc biệt, việc xác định mức độ đạt chuẩn đầu ra cần tuân thủ nguyên tắc không bù trừ giữa các thành phần. Người học chỉ được công nhận đạt chuẩn khi đáp ứng đồng thời cả ba yếu tố kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm, bởi thiếu bất kỳ yếu tố nào cũng đồng nghĩa với việc năng lực chưa hoàn chỉnh. Tuy nhiên, việc không đạt cần được xử lý thông qua cơ chế đánh giá bổ sung hoặc học lại nhằm giúp người học hoàn thiện năng lực còn thiếu.
Hình 1. Công thức xây dựng chuẩn đầu ra theo định hướng KSR
Như vậy, cách tiếp cận hiệu quả không phải là thay đổi toàn bộ hệ thống hiện có, mà là triển khai theo lộ trình hai giai đoạn: giai đoạn đầu duy trì mô hình KSA để đảm bảo tính ổn định và khả thi, giai đoạn sau chuyển sang mô hình tích hợp KSR nhằm đo lường đúng năng lực thực của người học. Cách làm này vừa phù hợp với điều kiện thực tiễn, vừa tạo nền tảng để nâng cao chất lượng đào tạo theo chuẩn quốc tế, hướng tới hình thành người học có năng lực toàn diện và trách nhiệm xã hội.
0 Post a Comment:
Đăng nhận xét